Hormonale klachten wat zijn dat nou? Stel je voor: je lichaam is een goed geoliede machine, waarin hormonen de berichten zijn die van kamer naar kamer worden gestuurd. Alles loopt soepel… totdat er iets verandert. Dat kan heel natuurlijk zijn, zoals in de puberteit, tijdens een zwangerschap, na de bevalling of in de overgang. Maar ook langdurige stress, een drukke baan, gebroken nachten, het gebruik van hormonale anticonceptie of een trage schildklier kunnen de balans verstoren.

Je hypothalamus, een klein maar krachtig gebied in je hersenen, speelt hier een hoofdrol. Zodra je stress ervaart, geeft hij een seintje aan de hypofyse en de bijnieren: maak stresshormonen aan! Cortisol gaat aan het werk om jou alert te houden. Maar als dit te vaak gebeurt, raakt de fijne afstemming met andere hormonen uit balans. Voeg daar factoren als genetische aanleg, voeding, slaaptekort of omgevingsinvloeden aan toe, en je hebt een recept voor hormonale onrust.

Een hormonale disbalans betekent niet dat er per se één hormoon “stuk” is. Het is subtieler: de timing klopt niet meer, de onderlinge verhoudingen zijn verschoven of de receptoren in je lichaam luisteren niet meer zoals ze zouden moeten. Het kan zijn dat je lichaam wel oestrogeen maakt, maar dat de boodschap niet goed aankomt. Of dat je stresshormoon cortisol zo hoog blijft dat je schildklierhormonen minder effectief worden. Het gevolg? Je voelt je anders dan je gewend bent, soms zonder dat er een duidelijke aanleiding is.

Symptomen van hormonale klachten die je niet mag negeren. Je lijf laat het wel weten, misschien krijg je opvliegers, zweet je ’s nachts meer, klopt je hart sneller of slaap je juist heel licht. Je libido kan dalen, je gewicht kan schommelen en je voelt je vermoeider. En dan is er nog de psychische kant: plotselinge stemmingswisselingen, prikkelbaarheid, angst of een somber gevoel dat niet weggaat. Je concentratie kan afnemen, je vergeet dingen sneller en je zelfbeeld kan een deuk oplopen.

Je brein is druk bezig achter de schermen. De hypothalamus en hypofyse sturen de hormoonproductie aan en reageren tegelijk op emoties en stress. De hippocampus en de prefrontale cortex, de delen die je helpen nadenken, onthouden en emoties reguleren, krijgen het zwaar te verduren als cortisol te hoog blijft. En je amygdala, je “alarmsysteem”, kan overuren gaan draaien: elke kleine prikkel voelt plots belangrijk of bedreigend.

Door deze kettingreactie kunnen je stresscircuits continu ‘aan’ blijven staan. Je slaapt slechter, je angst neemt toe en je prikkelbaarheid stijgt. Tegelijk verandert de balans van neurotransmitters zoals serotonine, dopamine en GABA die normaal je stemming in evenwicht houden. Het gevolg: je emotionele veerkracht neemt af.

Je autonome zenuwstelsel, het systeem dat hartslag, ademhaling en spijsvertering regelt, werkt meestal stilletjes op de achtergrond. Maar bij hormonale disbalans kan het uit evenwicht raken. Het sympathische deel, je interne gaspedaal, blijft te lang ingedrukt: je lichaam blijft in een soort vecht-of vluchtstand. Je ademt sneller of oppervlakkiger, je spieren spannen zich aan en je hart slaat onrustig.

Het parasympatische deel, je natuurlijke rem, krijgt daardoor minder kans om je weer in een rustige, herstellende toestand te brengen. Dat merk je bijvoorbeeld aan moeite met ontspannen, moeite met doorslapen en een lijf dat constant alert lijkt te zijn. Zelfs op momenten dat je zou willen uitrusten.