ZelfbeschadigingĀ
Het is laat op de avond. De dag was zwaar, je hoofd vol gedachten, je lichaam gespannen. Je voelt alles tegelijk. Verdriet, woede, leegte en toch ook niets. Het is alsof de wereld te groot is en jij te klein. Je zoekt naar een manier om die storm in jezelf te stoppen, al is het maar voor even.
Voor veel mensen is dit het moment waarop zelfbeschadiging in beeld komt.
Zelfbeschadiging betekent dat je jezelf opzettelijk lichamelijke pijn toebrengt, zonder dat je wilt sterven. Soms ook automutilatie genoemd.
Het kan gaan om snijden, krassen, branden of andere manieren om je lichaam pijn te doen. Voor buitenstaanders is het vaak moeilijk te begrijpen, maar voor jou kan het voelen alsof het de enige manier is om spanning kwijt te raken, weer te voelen, of even controle te hebben.
Het kan aanvoelen als een verlichting van de emotionele pijn. Die verdwijnt omdat de focus dan ligt op de pijn die is aangebracht.
Misschien herken je dit bij jezelf, of maak je je zorgen om iemand die je lief is. Je ziet littekens of wondjes, merkt dat iemand lange mouwen draagt, of voelt dat er iets niet klopt. Schaamte en angst om veroordeeld te worden maken het vaak lastig om hulp te zoeken. Toch komt zelfbeschadiging vaker voor dan je misschien denkt. Onderzoek laat zien dat bijna Ć©Ć©n op de vijf jongeren wereldwijd hiermee te maken heeft.
In Nederland belanden jaarlijks duizenden mensen op de spoedeisende hulp door zelf toegebracht letsel (bron).
Je bent dus niet alleen al voelt het soms wel zo.
Zelfbeschadiging is vaak een manier om te overleven, niet om jezelf te vernietigen. Maar het kan ook een patroon worden dat steeds moeilijker te doorbreken is. Je kunt in een vicieuze cirkel terechtkomen van spanning, pijn, opluchting en schuldgevoel. Het is belangrijk te weten dat er andere manieren zijn om met emoties om te gaan. Manieren die je niet beschadigen, maar juist sterker maken.
Bij TherapieVergoed.nl staan behandelaren voor je klaar om je te helpen. Samen kijk je naar de oorzaken van je gedrag, leer je omgaan met emoties en ontwikkel je nieuwe, veilige strategieƫn. Therapie kan je weer laten voelen dat je niet alleen bent, dat je lichaam een veilige plek kan zijn, en dat je stap voor stap kunt herstellen.
Gevoel
Opluchting, schaamte, angst, rust, verdrijven van innerlijke pijn, spanning.
Cijfers
Nederland (SEH-bezoeken 2023): ongeveer 14.500 spoedeisende-hulpbezoeken in 2023 voor zelf toegebracht letsel. Ruim 68% betroffen vrouwen; 5.100 waren < 24 jaar.
Symptomen
Sociale terugtrekking, snijwonden, krassen, littekens, brandplekken, schaamte, verdriet, verbergen van wonden.
Oorzaken en/of Gevolg
Oorzaken: trauma, emotionele verwaarlozing, gebrek aan regulatie. Gevolg: verslechtering stemming, zelfbeeld, verhoogd risico zelfdoding.
Lees hier meer over de psychologische hulpvraag en bijhorende klachten van ZelfbeschadigingĀ
Wat is het, hoe kan het ontstaan en wat zijn de symptomen?
Wat is het, hoe kan het ontstaan en wat zijn de symptomen?
Misschien herken je het wel: die ene scherpe gedachte die opkomt wanneer de spanning te groot wordt of wanneer je verdriet hebt. Het gevoel dat je mĆ³Ć©t ontladen, dat de pijn in je hoofd pas stopt als er iets zichtbaar wordt aan de buitenkant. Zelfbeschadiging of non-suĆÆcidale zelfverwonding (NSSI) is precies dat. Het bewust toebrengen van pijn of letsel aan jezelf, zonder de bedoeling om je leven te beĆ«indigen. Door de pijn die je aanbrengt voel je de emotionele minder.
Voor de Ć©Ć©n gaat het om krassen met een scherp voorwerp, voor een ander om branden, slaan, haren uittrekken of keihard ergens tegenaan slaan. Soms is het zichtbaar voor de buitenwereld, soms zorgvuldig verborgen onder lange mouwen of verzonnen verklaringen. Vaak voelt het alsof dit de enige manier is om de storm in je hoofd even te laten bedaren.
Niemand begint zomaar met zelfbeschadiging. Het ontstaat vaak in een periode waarin emoties te groot voelen om alleen te dragen. Misschien herken je dat je verdriet, woede, angst of schaamte zo intens voelt dat je het niet meer kwijt kunt. Je hoofd staat in brand, je lichaam is gespannen, en zelfbeschadiging lijkt dan een manier om de druk te verlagen.
Soms gaat het terug naar ervaringen van vroeger. Misschien werd je gepest, niet gehoord, of heb je nare dingen meegemaakt zoals verlies, verwaarlozing of misbruik. Soms is er geen duidelijk trauma, maar wel een innerlijke criticus die nooit stil is. Je gedachten kunnen streng en veroordelend zijn: āik moet dit voelenā, āik verdien strafā, āik ben niet goed genoegā.
Ook kan er sprake zijn van psychische klachten zoals een depressie, een angststoornis, een persoonlijkheidsstoornis (bijvoorbeeld borderline), een eetstoornis of posttraumatische stress. Dan wordt zelfbeschadiging een manier om met die psychische pijn om te gaan. Het is geen teken van zwakte, maar van overleven. Een noodgreep wanneer andere manieren van reguleren ontbreken.
Zelfbeschadiging kan je aan meerdere symptomen herkennen. De drang komt vaak op wanneer je gespannen, verdrietig of boos bent. Je verwondt jezelf herhaaldelijk, soms op steeds dezelfde plekken of met verschillende methoden. Je zoekt manieren om het te verbergen: lange mouwen, excuses, snel douchen.
Direct erna voel je soms een moment van rust of opluchting, alsof de spanning even weg is. Daarna komt vaak de schaamte of schuld, de kritische gedachten of het gevoel dat je hebt gefaald. Je merkt dat je impulsen moeilijk kunt tegenhouden vooral in emotionele crisismomenten.
Wanneer vormt het een probleem?
Misschien denk je: āIs wat ik doe eigenlijk wel zo erg?ā
Veel mensen die zichzelf beschadigen, twijfelen hieraan. Soms voelt het alsof jij het nog āonder controleā hebt: je kiest waar, wanneer en hoe. Het geeft je een gevoel van grip en dat maakt het moeilijk om in te zien wanneer het eigenlijk een probleem wordt.
Het wordt vaak duidelijker wanneer je merkt dat het niet meer alleen gaat om die ene keer. Misschien gebeurt het steeds vaker. Misschien is de drang zo sterk dat je er niet meer omheen kunt denken, dat je op school, op werk of in bed plannen maakt. Of misschien merk je dat de verwondingen ernstiger worden, dat je langer nodig hebt om te genezen of dat er littekens achterblijven.
Soms merk je dat de schaamte groeit: je draagt lange mouwen terwijl het warm is, ontwijkt mensen die je vragen stellen, verzint excuses. Misschien merk je dat je je terugtrekt van vrienden of familie omdat je niet wilt dat iemand het ziet. Het kan ook zijn dat je andere problemen krijgt: slechter slapen, concentratieverlies, steeds in gedachten verzonken zijn of zelfs vaker denken aan doodgaan.
Een ander signaal dat het een probleem vormt, is wanneer je merkt dat het niet meer helpt. Waar het eerst opluchting gaf, voel je nu misschien maar heel kort rust of juist nĆ³g meer verdriet en schuld daarna.
Het wordt een probleem als zelfbeschadiging niet meer iets is wat je kunt kiezen, maar iets wat je moet doen. Als het je leven kleiner maakt, je relaties belast of je lichamelijke en psychische gezondheid in gevaar brengt, is dat het moment om hulp te vragen. Je hoeft het niet te laten escaleren om serieus genomen te worden.
Wanneer vormt het een probleem?
Wat zijn de vervelende gevolgen ervan?
Wat zijn de vervelende gevolgen ervan?
Vaak komen de vervelende gevolgen van zelfbeschadiging pas later.
Fysiek kan het beginnen met kleine wondjes die vanzelf genezen. Toch kunnen er na verloop van tijd littekens ontstaan die je je hele leven met je meedraagt. Soms raken wonden ontstoken of moet je medische hulp zoeken. Dit is vaak iets wat je misschien juist wilde vermijden.
Emotioneel kan het zwaar wegen. Waar je even opluchting voelde, komt vaak al snel schaamte of schuld. Je denkt misschien: āWaarom doe ik dit steeds?ā of āIk zou sterk genoeg moeten zijn om te stoppen.ā Dat kan je zelfbeeld verder aantasten, waardoor de cirkel zich herhaalt.
Ook in je dagelijks leven kunnen de gevolgen groter worden. Misschien ontwijk je sociale situaties omdat je bang bent dat iemand iets ziet of vraagt. Misschien trek je je terug van vrienden of familie en voel je je steeds eenzamer. Zelfbeschadiging kan zo meer en meer grip krijgen op je tijd, je energie en je vrijheid.
En soms werkt het zelfs averechts: in plaats van dat de spanning afneemt, wordt de drang steeds sterker of heb je steeds meer nodig om hetzelfde effect te voelen. Je kunt merken dat het een gewoonte is geworden, terwijl je diep van binnen liever iets anders zou willen.
De vervelendste gevolgen zijn misschien wel dat je hoop verliest. Het kan voelen alsof je vastzit, alsof dit de enige manier is om met je gevoelens om te gaan. Maar dat is niet zo er zijn andere, veiligere manieren om met pijn om te gaan. Het vraagt alleen om een eerste stap richting hulp.
Hoe kan een zorgbehandelaar helpen?
Misschien voelt het nu alsof niemand je kan helpen. Alsof dit iets is dat je in stilte moet oplossen, of dat niemand je echt zal begrijpen. Toch zijn er veel mensen die precies snappen wat er in je hoofd en lichaam gebeurt wanneer je jezelf beschadigt en die weten hoe ze je kunnen helpen om andere wegen te vinden.
Een psycholoog, therapeut of counsellor kan samen met jou onderzoeken wat er onder de zelfbeschadiging ligt. Niet om je te veroordelen, maar om het te begrijpen. Wat triggert de drang? Welke emoties spelen op? Wat denk je precies vlak ervoor en vlak erna? Door dit samen uit te pluizen, wordt het minder een geheim en meer iets waar je grip op kunt krijgen.
In de therapie leer je nieuwe manieren om met spanning om te gaan. Misschien werk je met Cognitieve Gedragstherapie (CGT), waarbij je gedachten leert herkennen en uitdagen. Je ontdekt dat je niet alles wat je denkt hoeft te geloven. Bij Dialectische Gedragstherapie (DGT) oefen je heel praktisch met vaardigheden om je emoties te reguleren, om in crisismomenten jezelf te kalmeren zonder jezelf pijn te hoeven doen.
Wanneer trauma of pijnlijke herinneringen een rol spelen, kan EMDR helpen. Daarmee wordt de emotionele lading van nare gebeurtenissen zachter, waardoor ze minder heftig je gedrag sturen. Soms wordt mindfulness of Acceptance and Commitment Therapy (ACT) ingezet, zodat je leert aanwezig te zijn bij moeilijke gevoelens zonder ertegen te vechten. Dit is een enorme stap naar meer rust.
Ook relaties komen soms aan bod. Hoe praat je met anderen over wat je voelt? Hoe vraag je steun? Interpersoonlijke therapie kan je helpen je omgeving weer te betrekken in plaats van jezelf te isoleren.
Je hoeft dit niet altijd alleen te betalen. Veel van deze behandelingen worden (gedeeltelijk) vergoed via de basisverzekering of aanvullende verzekering, vooral als je via je huisarts wordt doorverwezen. Bij Therapievergoed.nl kun je direct zien welke psychologen, therapeuten of counsellor in jouw regio werken met vergoedingsmogelijkheden.
Het mooiste is misschien wel dit: therapie gaat niet alleen over stoppen met zelfbeschadigen. Het gaat over weer kunnen voelen zonder overspoeld te worden. Over leren dat je emoties er mogen zijn, en dat jij sterker bent dan je denkt. Over het bouwen van een leven dat groter is dan de pijn.
Hoe kan een zorgbehandelaar helpen?
Extra info
Extra infoā
Misschien heb je het zelf wel eens gemerkt: op het moment dat de spanning oploopt, reageert je hele lichaam mee. Je hartslag schiet omhoog, je ademhaling wordt sneller, je spieren spannen zich aan. Alsof er een alarmbel afgaat. Dat komt door je autonome zenuwstelsel. Dit is het deel van je zenuwstelsel dat alles regelt zonder dat je erover nadenkt.
Het heeft twee kanten: het sympathisch zenuwstelsel, dat je klaarstoomt voor actie (āfight, flightā), en het parasympathisch zenuwstelsel, dat je weer laat herstellen en kalmeren (ārest, digestā). In een gezond ritme wisselen die twee elkaar af, zodat je na een stresspiek weer tot rust komt.
Maar bij veel mensen die zichzelf beschadigen, raakt dit systeem ontregeld. Soms lijkt de stressknop vast te zitten: je sympathische systeem blijft aanstaan. Je voelt je opgejaagd, paniekerig, alsof je niet kunt ontsnappen aan de spanning in je lijf. Je hoofd denkt sneller, je handen trillen, je wilt iets doen. Nu!
Bij anderen gebeurt juist het tegenovergestelde. Je zakt helemaal weg in een soort gevoelloosheid, alsof iemand de stekker eruit trekt. Je voelt je leeg, alsof je van een afstandje naar jezelf kijkt. Dit heet hypo-arousal. Zelfbeschadiging kan dan een manier worden om weer Ćets te voelen, om terug te komen in je lichaam.
Ook je hormonen doen mee: stresshormonen zoals cortisol en adrenaline worden vaker of heviger aangemaakt. Onderzoek laat zien dat mensen die zichzelf beschadigen soms een afwijkende stressrespons hebben. Hun lijf reageert anders op spanning, en het duurt langer voordat ze kalmeren.
Door te begrijpen dat dit geen āzwakteā is maar een lichamelijke reactie, kun je ook leren hoe je je zenuwstelsel op andere manieren kunt reguleren. Bijvoorbeeld door diepe ademhaling, beweging, koude prikkels of andere technieken die je helpen om je systeem weer in balans te brengen zonder jezelf pijn te doen.
Gerelateerde informatie
Gerelateerde informatie
Ik wil aangifte doen van een vermissing
Loop Dream oordopjes slapen ā Flexibele siliconen/traagschuimen oordoppen voor slaapcomfort | Heerlijke oordopjes die snurkgeluiden blokkeren | Oordopjes om te slapen | 27 dB (SNR) geluidsdemping
